Make your own free website on Tripod.com

พระเลี่ยงศิลปหริภุญชัยที่ได้รับอิทธิพลทวาราวดี อายุราวพุทธศตวรรธที่ 13-14

ศิลปะของเมืองหริภูญไชย

          อาญาจักรหริภุญชัยนั้นมีความเป็นมาที่ยิ่งใหญ่ยาวนาน กินอาณาบริเวณไปกว้างใหญ่ไพศาล เป็นบ้านเป็นเมืองมาก่อนเชียงใหม่เสียอีก ด้วย

ความยิ่งใหญ่ของอาญาจักรหริภุญชัยนั้น นับเนื่องมาจากความสำคัญของชัยภูมิที่มั่นเป็นปราการทางด้านทิศเหนือของแค้วนกำโพช ที่มีศุนย์กลาวการปก

ครองอยู่ที่เมือง ลวปุระหรือลพบุรีในสมัยนี้ ซึ่งได้ส่งพระนางจามเทวีผู้เป็นราชธิดามาครองเมืองนับเป็นการแสดงให้เห็นความสำคัญของเมืองนี้ได้เป็น

อย่างดี แบบอย่างศิลปของจังหวัดลำพูน สามารถแบ่งแยกได้หลากหลายแขนง ขึ้นอยู่กับการรับอิทธิพลมาจากศิลปะในแบบต่างๆ เช่น ศิลปะอินเดีย

ศิลปะศรีเกษตรแบบพุกามศิลปะแบบบายน และ พนมโบว์กุกแบบลพบุรี และศิลปะล้านนาที่พัฒนาและเลื่อนไหลซึมซับมาจากพื้นถิ่นเอง โดยอายุของ

พระพิมพ์ที่สร้างจากเมืองหริภูญไชย นั้นสามารถคาดการณ์อายุได้จากการศึกษาศิลปะของพระแต่ละรูปแบบ ชนิดและแต่ละองค์ที่สร้างขึ้นเช่นพระเปิม

พระคง พระบาง พระนารายณ์ทรงปืนนั้นชัดเจนว่าได้รับอิทธิพลจากลพบุรี อายุ: ราวพุทธศตวรรษที่ 13 - 14 พระพิมพ์ศิลปะนี้ปรากฏ พระพิมพ์ปางสมาธิ

ปางมารวิชัย และประทับยืนปางประทานพร พระพักตร์กว้างมน หรือบางพิมพ์ดูเป็นรูปสี่เหลี่ยมตามแบบพระพุทธรูปทวารวดี พระเนตรอูมโปน พระนาสิกเป็นสัน

 แสดงขอบจีวรเป็นเส้นนูนรอบคอ พระพุทธรูปและพระสาวกโดยมากมีประภามณฑลรอบเศียร พระพิมพ์ที่แสดงศิลปะแบบทวารดีนี้น่าจะมีอายุอยู่ราว

พุทธศตวรรษที่ 13 - 14 พระพิมพ์สกุลช่างหริภูญไชยศิลปะทวารดีนี้ได้แก่ พระกวาง พระกล้วย และพระยืนวัดมหาวัน

พระคง ศิลปหริภุญชัยแบบคุปตะอินเดีย อายุราวพุทศตวรรธที่ 10-15

พระคง อายุ: ราวพุทธศตวรรษที่ 10 - 15

                            พระพิมพ์ศิลปะนี้ แสดงพระพิมพ์ที่ปรากฏพระพุทธรูปประทับนั่งแบบปางมารวิชัย องค์เดียว นั่งขัดสมาธิเพชรตามศิลปะแบบอินเดีย

โดยศิลปะแบบอินเดียนี้มีต้นแบบมาจากพุทธคยาของอินเดีย แบบศิลปะคุปตะ ซึ่งสังเกตุได้ตามแบบของการครองจีวรพระพิมพ์ที่มีความน่าสนใจสำหรับ

ศิลปะแบบนี้ได้แก่พระคง ซึ่งเป็นพระเครื่องที่มีผู้สนใจมากที่สุด ส่วนพระพิมพ์ที่มีความหายากมากที่สุดได้แก่ "พระพิมพ์พุทธคยา"

พระพิมพ์ดินเผารูปเกือบกลม มีคาถาหัวใจพุทธศาสนา เย ธมมา ปรากฏที่ใต้ฐานพระพุทธรูป ในประเทศไทยพบพระพิมพ์แบบนี้ที่วัดมหาวัน

และวัดประตูลี้ อายุราวพุทธศตวรรษที่ 10 - 12 นอกจากนี้พระพิมพ์ที่มีศิลปะแบบเดียวกันที่แสดงลักษณะศิลปะแบบล้อคุปตะ และปาละได้แก่ พระคง พระเปิม

และพระบาง โดยน่าจะมีอายุน้อยกว่า พระพิมพ์แบบพุทธคยา ซึ่งเป็นศิลปดั้งเดิมจากอินเดียโดยตรง โดยพระพิมพ์แบบนี้น่าจะมีอายุราวพุทธศตวรรษที่

14 - 15  ต่อมาได้รับอิทธิพลจากพม่าที่เริ่มตั้งตัวและแผ่อิทธิพลเข้ามา  เรียกว่า ศิลปะแบบศรีเกษตร และพุกามของพม่าเป็นศิลปะที่ได้รับอิทธิพลจาก

 ศิลปะอินเดีย แบบปาละโดยตรง สังเกตได้จากลักษณะการนั่งที่ยังคงเป็นการนั่งขัดสมาธิเพชร แตกต่างกันที่การนั่งขัดสมาธิจะเทลาดลงมาด้านหน้า และพระวรกาย

และพระพักตร์ ไม่ล่ำสันเหมือนแบบอินเดีย พระพิมพ์ศิลปะนี้สามารถสังเกตได้จากซุ้ม และสถูปที่คล้ายกับแบบพุทธคยาของอินเดีย โดยคาดว่าน่าจะมีการเผย

แพร่เข้ามายังดินแดนหริภูญไชยราวพุทธศตวรรษที่ 14-15 พระพุทธรูปศิลปะนี้ประกอบด้วย พระรอด พระสิบสอง พระสามหอม ฯลฯ

ตัวอย่างพระสิบสองลำพูน อายุราวพุทธศตวรรษที่ 14-15

ตัวอย่างพระสามลำพูนศิลปแบบทวาราวดีแต่มีลักษณาการแบบลพบุรีศิลปร่วมสมัยกับพระสิบสองและพระสิบแปดลำพูน

ต่อมาเป็นพระพิมพ์ศิลปะลพบุรี

เฉลี่ย อายุราวพุทธศตวรรษที่ 13 - 15

            พระพิมพ์ศิลปะนี้ได้รับอิทธิพลจาก ศิลปะเขมร แบบนครวัด ที่มีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 13 - 15 พระพิมพ์ศิลปะนี้ประกออบด้วยพระพุทธรูปสามองค์นั่งเรียงกัน

องค์กลางมีขนาดใหญ่กว่า องค์ด้านข้าง ลักษณะพระพักตร์แบบสี่เหลี่ยม มักประดับด้วยเครื่องประดับต่างๆ เช่น เทริด ทองพระกร พระพิมพ์ศิลปะนี้ประกอบด้วย พระสาม

กรุวัดดอนแก้ว พระสามกรุท่ากาน พระสิกขี พระป๋วย พระนารายณ์ทรงปืนเป็นต้น   และจากบทความนี้เป็นการสันนิษฐานอายุของพระพิมพ์ จากการศึกษาศิลปะแบบต่างๆ

แต่ก็อาจจะเกิดความคลาดเคลื่อนบ้างนะครับในแง่ของอายุของพระพิมพ์ต่างๆที่อาจน้อยกว่าอายุที่คาดคะเน นอกจากนั้นการสร้างขึ้นมาในภาพหลังโดยเกจิอาจารณ์

 แต่ทำแม่พิมพ์ขึ้นโดยล้อแบบศิลปะแบบต่าง ๆ เช่น ศิลปะแบบอินเดีย และศิลปะแบบพุกาม ส่วนเรื่องของอายุที่อาจจะเก่าแก่กว่าที่คาดคะเนนั้น ไม่น่ามีความเป็นไป

ได้เนื่องจาก อายุที่คาดคะเนนั้นเป็นยุคแรกของการสร้างพระพุทธรูปของศิลปะแขนงนั้นๆ เช่น พระคงที่สร้างขึ้นในยุคหลัง แบบวัดช้างค้ำ และแบบวัดดอยคำ สร้างแบบศิลปะ

อินเดียจริง แต่เป็นการสร้างล้อแบบพระคง กรุลำพูน ที่มีความเก่าแก่กว่าโดยเดิมอยู่แล้ว

 

เคล็ดในการพิจรณาพิมพ์ทรงที่นิยมขององค์พระรอดมหาวัน  

Back page

next page